[GAZETA WYBORCZA] "Przemysław Czapliński: Gwarancji nieśmiertelności w kulturze od dawna już nie ma" - rozmowa z Przemysławem Czaplińskim

– Centralizm w kulturze jest jednocześnie pożądany i niebezpieczny – mówi Przemysław Czapliński, z którym porozmawiałem z okazji jubileuszowej, trzydziestej edycji Nagrody Literackiej Nike.

Czapliński: – Pożądany, ponieważ dzięki niemu powstają wyraziste hierarchie. Centrala jest źródłem informacji o tym, co warto obejrzeć, czego warto posłuchać i co przeczytać. Wiadomościom płynącym z głównego źródła przysługuje większa wiarygodność, a więc siła zobowiązania. Im więcej instancji polecających, tym mniejsza moc oddziaływania.

Niebezpieczeństwo polega na tym, że instytucje mające ambicje i możliwości centralistyczne monopolizują życie kulturalne. A monopol w kulturze zakrywa faktyczne zróżnicowanie społeczne – nierówne kompetencje kulturowe, ograniczenia w dostępie do kultury, wpływ wykształcenia na życiowe szanse.

Dla kultury wskazane jest, by istniały rywalizujące ze sobą ośrodki, umożliwiające różne style ekspresji i dające dostęp odbiorcom o różnych kompetencjach kulturowych.

W odniesieniu do Nike oznacza to, że najlepiej, abyśmy jako społeczeństwo bardziej przejmowali się "dwudziestką" niż książką zwycięską.

Tymczasem w polskim życiu kulturalnym łatwo przychodzą akty krytyki cudzych lektur.

To też przejaw myślenia centralistycznego – zgodnie z którym powinno istnieć jedno dominujące źródło wiedzy o kulturze, jedna hierarchia i jeden kanon.

***

Bardzo wam polecam lekturę całej rozmowy. Nikt tak nie mówi o polskiej literaturze, jak Czapliński. To rozmowa, która zamienia się w wykład. Nie ingerowałem w ten moment...

Rozmowę znajdziecie w moim miejscu pracy.